Rehabilitacja zamiast operacji – kiedy może pomóc?

Tak, w niektórych schorzeniach rehabilitacja może być skuteczną alternatywą dla operacji.

Nie oznacza to jednak, że ćwiczenia są zawsze wystarczające.

Łąkotki to struktury wewnątrz kolana, które uczestniczą w rozkładaniu obciążeń i stabilizacji stawu.

Uszkodzenie łąkotki może wystąpić podczas nagłego urazu, ale może też rozwijać się stopniowo, jako zmiana degeneracyjna.

To istotne rozróżnienie. Wyniki badań dotyczących degeneracyjnych uszkodzeń nie powinny być automatycznie odnoszone do ostrych urazów sportowych.

To jeden z najbardziej interesujących tematów współczesnych badań ortopedycznych.

W badaniach leków stosuje się placebo, czyli preparaty pozbawione badanego składnika aktywnego.

Podobną metodę można zastosować w chirurgii.

W badaniach z operacjami pozorowanymi (sham surgery) część pacjentów przechodzi procedurę kontrolną, w której pomija się kluczowy element leczniczy operacji.

Uczestnicy wcześniej wyrażają świadomą zgodę na możliwość przydzielenia do takiej grupy.

Badania te pokazują, że poprawa po operacji nie zawsze musi wynikać z wykonania jej kluczowego etapu.

Na uzyskany efekt mogą wpływać również naturalny przebieg schorzenia, oczekiwania pacjenta, zmiana aktywności, rehabilitacja oraz inne elementy procesu leczenia.

Nie można jednak utożsamiać całej poprawy po zabiegu pozorowanym z samym efektem placebo.

Najważniejsze pytanie brzmi: czy konkretny element operacji daje dodatkowe korzyści w porównaniu z pozostałymi elementami leczenia i rehabilitacji?

Przewlekły ból barku może utrudniać unoszenie ręki, ubieranie się, trening lub spanie na bolącym boku.

Przez wiele lat u części pacjentów wykonywano artroskopową dekompresję podbarkową, której celem było zwiększenie przestrzeni wokół określonych struktur barku.

Badacze postanowili sprawdzić, czy zabieg rzeczywiście zapewnia dodatkową poprawę.

Ból dolnej części pleców to jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych związanych z układem ruchu.

W opisie rezonansu mogą pojawiać się sformułowania takie jak „protruzja”, „przepuklina krążka międzykręgowego” czy „zmiany zwyrodnieniowe”.

Same wyniki obrazowania nie przesądzają jednak o konieczności operacji.

W przypadku nieswoistego bólu dolnej części pleców brytyjskie wytyczne NICE zalecają wspieranie samodzielnego radzenia sobie z dolegliwościami, kontynuowanie normalnej aktywności i rozważenie odpowiednio dobranego programu ćwiczeń.

Istotne jest stopniowe odzyskiwanie sprawności oraz dopasowanie aktywności do możliwości pacjenta.

Przepuklina krążka międzykręgowego nie zawsze wymaga operacji. U części osób objawy zmniejszają się przy leczeniu zachowawczym, a niektóre przepukliny mogą z czasem częściowo się zmniejszać.

Jednocześnie sytuacja pacjenta z bólem miejscowym różni się od sytuacji osoby z silnym bólem korzeniowym, postępującym osłabieniem mięśni lub innymi deficytami neurologicznymi.

Dlatego przed wyborem metody leczenia potrzebna jest odpowiednia ocena kliniczna.

Źródło: NICE NG59 – Low back pain and sciatica in over 16s.

Dodatkowe źródło dotyczące samoistnego zmniejszania się przepuklin: Kesikburun i wsp., 2019.

Choroba zwyrodnieniowa kolana może powodować ból, sztywność i ograniczenia w chodzeniu, wchodzeniu po schodach czy uprawianiu sportu.

Jednak rozpoznanie zmian zwyrodnieniowych nie oznacza, że od razu konieczna jest endoproteza.

Wytyczne NICE NG226 zalecają ćwiczenia terapeutyczne dostosowane do potrzeb osób z chorobą zwyrodnieniową, w tym trening wzmacniający i aktywność aerobową.

Regularny trening może zmniejszać ból i poprawiać funkcjonowanie.

Nie należy obiecywać, że ćwiczenia odtworzą uszkodzoną chrząstkę.

Celem rehabilitacji jest przede wszystkim poprawa siły, sprawności i tolerancji obciążenia oraz ograniczenie dolegliwości.

U osób, u których ból i ograniczenia znacząco obniżają jakość życia, a odpowiednie leczenie zachowawcze okazuje się nieskuteczne lub nieodpowiednie, warto rozważyć konsultację dotyczącą endoprotezoplastyki.

Źródło: NICE NG226 – Osteoarthritis in over 16s.

Wynik rezonansu magnetycznego nie jest dokładnym miernikiem natężenia bólu.

Dolegliwości zależą od wielu czynników, takich jak stan tkanek, wrażliwość układu nerwowego, aktualne obciążenie, kondycja fizyczna czy sen.

Rehabilitacja może poprawiać funkcjonowanie poprzez:

• zwiększanie siły i wytrzymałości mięśni,
• stopniowe rozwijanie tolerancji obciążeń,
• poprawę kontroli i koordynacji ruchu,
• odbudowywanie pewności podczas wykonywania aktywności,
• zmniejszanie bólu i ograniczeń codziennego funkcjonowania.

Leczenie nie zawsze wymaga usunięcia wszystkich zmian widocznych w badaniach obrazowych.

W wielu sytuacjach realnym celem jest możliwość ponownego spacerowania, biegania, uprawiania sportu lub wykonywania codziennych czynności z mniejszym bólem.

Rehabilitacja nie zastępuje każdej operacji.

Interwencja chirurgiczna może być potrzebna między innymi przy niektórych niestabilnych złamaniach, ostrych urazach, wybranych uszkodzeniach ścięgien, zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej oraz określonych schorzeniach neurologicznych.

Decyzji o odroczeniu zaleconej operacji nie należy podejmować samodzielnie.

Jeżeli lekarz potwierdzi, że leczenie zachowawcze jest odpowiednie, jego podstawą może być indywidualnie dobrany program rehabilitacji.

Zwykle obejmuje on ocenę dolegliwości i możliwości ruchowych, dobranie ćwiczeń, stopniowe zwiększanie obciążeń oraz ocenę postępów.

Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw ćwiczeń odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Najważniejsze są odpowiednia kwalifikacja, systematyczność i dostosowanie treningu do reakcji organizmu.

Możliwość gojenia zależy od rodzaju i lokalizacji uszkodzenia oraz ukrwienia danej części łąkotki. Niektóre uszkodzenia mogą się goić, inne nie. Jednocześnie objawy mogą ustąpić nawet wtedy, gdy zmiana strukturalna pozostaje.

Tak, u części pacjentów przepuklina krążka międzykręgowego może samoistnie się zmniejszyć. Nie oznacza to jednak, że tak stanie się w każdym przypadku. O sposobie leczenia decyduje przede wszystkim stan kliniczny pacjenta.

Tak. Odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniające i aerobowe należą do podstawowych metod leczenia choroby zwyrodnieniowej kolana. Mogą poprawiać funkcjonowanie i zmniejszać dolegliwości.

Tak. W wielu przypadkach leczenie oparte na ćwiczeniach może poprawić funkcję barku i ograniczyć ból. Wybór postępowania zależy jednak od rozpoznania i przyczyny objawów.

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich schorzeń. Czas potrzebny do oceny efektów leczenia zależy od diagnozy, nasilenia objawów, rodzaju programu i reakcji organizmu. Plan oraz terminy kontroli warto ustalić z prowadzącym specjalistą.

W określonych schorzeniach rehabilitacja może być skuteczną alternatywą dla operacji, ale nie zastępuje indywidualnej diagnozy.

Badania ESCAPE i FIDELITY podważają zasadność rutynowego częściowego usuwania łąkotki w wielu degeneracyjnych uszkodzeniach. Badanie FIMPACT wskazuje na brak dodatkowej korzyści z określonej operacji barku w porównaniu z zabiegiem pozorowanym lub terapią ćwiczeniową.

Wytyczne kliniczne podkreślają również rolę ćwiczeń w leczeniu nieswoistego bólu dolnej części pleców i choroby zwyrodnieniowej kolana.

Najważniejszy wniosek jest prosty:

Można odzyskać sprawność, nawet jeśli zmiany widoczne w rezonansie pozostają.